Voorafgaand een korte inleiding van Mieke Mosmuller:
In de zomer van 2022 las ik het boek van David J. Chalmers, Reality+. Chris Franssen, onze kleinzoon, logeerde met zijn familie bij ons en we spraken over dit boek en over mijn verbijstering over het gebrek aan fundament. Chris ging naar 5 VWO en schreef het volgende Filosofie Essay.
De vraag of het leven wel echt bestaat is een vraag die ik steeds vaker hoor. Op het internet had de youtuber Jack Septiceye bijvoorbeeld het over dit onderwerp en zei zelf dat hij bang was voor deze realiteit. Mensen zijn misschien bang voor een antwoord dat zegt dat het leven maar een droom of een simulatie is, dus dat we in de “Matrix” zitten. Hierover is een boek geschreven, Reality+, door David J. Chalmers, en in dit boek spreekt hij dus over de vraag of we in de Matrix leven of niet. Hiervoor gebruikt hij allemaal cijfers om te berekenen hoe groot de kans is dat we inderdaad in een ‘Sim’, zoals hij het noemt, leven. Ik heb dit boek en deze vraag besproken met een filosoof, Mieke Mosmuller, die het niet eens is met zijn stellingen. “Er is 1 op de 1 miljoen kans dat dit universum een echt, niet-matrix universum is.” “Maar waar komen deze kansen vandaan?” We vroegen ons allebei af hoe de schrijver bij dit getal kwam, want volgens Mieke is het complete onzin. “Hij heeft deze getallen uit de lucht geplukt.” argumen
teerde ze, wat mij aan het denken zette.
Illusies, dromen en filmconcepten
Waarom zijn we zo geobsedeerd met deze vraag? Want het zou niet uitmaken of we in een sim leven toch? Alles blijft verder hetzelfde op het weten na dat deze wereld gesimuleerd is. Dit leven gaat alsnog door zoals eerst en alles blijft verder hetzelfde. Maar hoe het idee van de matrix is ontstaan was ook een andere vraag die in me opkwam. Omdat David J. Chalmers spreekt over een sim en niet “De Matrix”, want de Matrix is een filmconcept en dus fictief. Echter, mensen zijn het serieus gaan nemen en denken dat het concept van die film, dus dat we ingeplugd zitten en robots zich met onze gedachten voeden, “echt” is. Maar dat is niet het bedoelde idee van die film. Ik heb namelijk onderzoek gedaan naar het eigenlijke idee van de film en het is niet dat als we wakker worden, we kunnen vliegen en kogels ontwijken. Waar ze hun inspiratie van hebben gehaald is van een al veel ouder idee, namelijk Plato’s allegorie van de grot en de ideeënwereld.
Plato’s grot
Het is eigenlijk best wel logisch en komt best wel overeen met de film: Je zit vastgeketend in een donkere grot met vuur achter een muurtje, en voor dat vuur staan voorwerpen waarvan de schaduw op de muur in het zicht staan. Je ziet alleen de niet gedetailleerde versie van een vaas, terwijl die vaas eigenlijk heel kleurrijk is en meerdere accessoires heeft die de schaduwen niet kunnen weergeven. Er zit nog meer achter deze filosofie maar het idee en de inspiratie van de Matrix is dit, dus het lijkt erop dat mensen het idee van de grot hebben verlaten en de grot hebben vervangen door een computertje. Chalmers vermeldt niet alleen Plato, maar ook Zhuang Zi’s droom over de vlinder.
Zhuang Zi’s droom
Kort uitgelegd: Zhuang Zi droomde dat hij een vlinder was, zonder enige kennis dat hij eigenlijk Zhuang Zi was. Hij dacht dat hij een vlinder was in de droom. Toen werd hij wakker en was hij onmiskenbaar Zhuang Zi. Maar hij wist niet of hij Zhuang Zi was die droomde dat hij een vlinder was, of een vlinder die droomde dat hij Zhuang Zi was. Hij weet niet of het leven dat hij ervaart als Zhuang Zi echt is, misschien is het leven van de vlinder echt en hij de droom. Hij noemt dit een virtuele wereld zonder computer, en vraagt ons: ‘Hoe weten we of we nu dromen of niet?’ Narada’s transformatie wordt ook als voorbeeld gebruikt als een andere vorm van sim, een illusie.
Narada’s transformatie
Narada is een wijsgeer die tegenover de god Vishnu beweert de illusie te hebben “veroverd”. Vishnu belooft hem dan echte illusie te laten zien en Narada wordt wakker als een vrouw, Sushila, zonder kennis van vroeger. Sushila trouwt met een koning en krijgt acht kinderen. Bij een aanval worden al haar kinderen vermoord en Sushila is verdrietig. Op dat moment komt Vishnu en vraagt aan haar waarom ze zo verdrietig is, omdat het allemaal een illusie is. Narada wordt weer wakker en concludeert dat het leven dat hij kent als Narada ook een illusie is.
We weten dus niet of het leven wat we nu ervaren een illusie is of echt is.
Virtueel leven
Chalmers gebruikt veel games, series en films als inspiratie en als bron, VR chat, Rick and Morty en Fortnite. VR chat is een chat die gebruik maakt van virtual reality, waar mensen een avatar gebruiken om met andere mensen te praten. Het is overduidelijk een game, maar wel een stap dichter bij een realiteit in virtual reality. Rick and Morty is een cartoon die gaat over een kleinzoon die met zijn opa door het multiversum reist en avonturen beleeft. Maar Chalmers focust zich op een aflevering, die heet “Roy: A life well lived”, waarin de jongen op een andere wereld een spel speelt waar het bewustzijn wordt verplaatst naar een personage in de game, en hij zijn leven uitspeelt. Dit is eigenlijk hetzelfde als de transformatie van Narada, het leven dat hij ervaart kan een illusie zijn, in dit geval een spelletje, en wanneer men dood gaat worden we wakker in een ander lichaam.
“Virtual worlds are not illusions or fictions, or at least they need not be.” – David J. Chalmers
Virtuele werelden zijn volgens Chalmers geen illusie. Hij spreekt zichzelf tegen in zijn eigen boek, omdat hij later het verhaal van Narada en Zhuang Zi vertelt, waarvan de boodschap is dat het leven een illusie kan zijn en dus niet echt is. Hij gebruikt dit ook als vraag die hij de ‘reality question’ noemt. Deze vraag houdt in of virtuele werelden echt zijn of een illusie. Virtuele werelden zijn werelden waarvan alles gemaakt is door iemand anders, net zoals het leven van Sushila door Vishnu, dus zou je kunnen zeggen dat virtuele werelden wel illusies zijn, gemaakt door een ander.
“Life in virtual worlds can be as good, in principle, as life outside virtual worlds.” – David J. Chalmers
Volgens Chalmers zou het leven in een virtuele wereld even goed zijn als de echte wereld. Waar ik het wel eens mee ben, omdat als deze wereld virtueel zou zijn, alles hetzelfde blijft. Ik blijf ik en de wereld blijft de wereld. Het maakt dit leven niet minder mooi, maar geeft eerder een verklaring. Ik heb gemerkt dat mensen echter bang zijn dat dit idee realiteit is en ik snap dat niet. Want uiteindelijk verandert alleen het weten dat de wereld virtueel is, verder niks.
Deze angst komt waarschijnlijk door het idee van gevangenschap, dat we onbewust eigenlijk geen vrije wil hebben en dat alles gesimuleerd is. Daarom noemen sommigen het ook: “Aan de matrix ontsnappen” want de mens wil van nature vrij zijn heb ik gemerkt. Dus het idee van een matrix, oftewel geketend zitten en neppe beelden zien, schrikt mensen af. Iedereen die het heeft over een matrix heeft het achterliggende bericht van de makers niet begrepen. Dan alsnog zijn we bang voor iets waarvan we niet weten of het bestaat of niet, de vraag is waarom we überhaupt bang zijn. Waarom zouden we ergens angst voor moeten hebben als iets niet gebeurt? Ik ben ook ergens bang voor maar weet niet precies waarvoor. Dus het zit in ons verwerkt als mens, angst is onderdeel van het leven en maakt het dus meer compleet. Of juist niet? Weerhoudt angst ons om ons levensdoel te bereiken? En wat is dat levensdoel dan? We leven om onze doelen te bereiken, en als ons leven niet echt is, zijn onze doelen en prestaties dan ook niet echt?
Welk doel heeft de mens in het leven?
Hoewel je zou kunnen zeggen dat deze vraag niet veel te maken heeft met de hoofdvraag of het leven wel bestaat, vind ik van wel. Want het leven heeft toch een doel en dat doel is dus het leven. Wat dat doel is, is voor mij dus het antwoord op wat het leven is. Alle mensen hebben verlangens en in hun leven achtervolgen ze die verlangens. Vaak weten ze ook niet altijd waarnaar ze verlangen en onbewust werken ze ernaartoe. Velen zoeken naar succes, een goede baan, een familie en een luxe leventje. Maar als we die doelen hebben bereikt, zoeken we verder naar andere doelen om te halen. Dus dat betekent dat rijk worden en een familie starten niet echt een levensdoel is. Misschien is het om de wereld te verbeteren, of een voetprint achter te laten zodat ze in de toekomst nog weten wie je was. Maar waarom? Wat drijft ons om dit te doen? Zonder deze doelen in het leven is het leven verder niks waard. Als je om je heen kijkt in de buitenwereld kun je zien dat er verder niks is, het leven is niks zonder doelen. Dus iedereen heeft een doel, of ze het nu weten of niet, met deze gedachten zou je dus kunnen zeggen dat het leven wel echt bestaat. Want iedereen werkt naar zijn eigen doel toe totdat het is bereikt, de mensen kiezen hun eigen bestemming in het leven. Als ik wil eindigen in een willekeurig gebergte in het noorden dan eindig ik daar zolang ik dat doel voor mij houd en ik het blijf volgen. Maar als het leven niet echt is, zijn mijn doelen dan ook niet echt? En hoe zit het met alles dat ik al heb bereikt? Want dat zou dan ook niet echt zijn. De angst voor een sim realiteit komt volgens mij hiervandaan, dat alles wat we doen en hebben gedaan geen waarde of nut heeft omdat het toch niet echt is. Maar dat is niet helemaal waar. Want alles wat we doen heeft wel waarde voor onszelf, waarom spelen we videogames? Want dat is ook niet echt en alle prestaties die we bereiken daarin zijn dus ook niet echt. En toch kan men ervan genieten. Ook al is alles niet echt, dan betekent het niet dat alles wat we doen en willen doen niets waard is. Zoals Chalmers zei: “Life in virtual worlds can be as good, in principle, as life outside virtual worlds.” Als het leven een sim zou zijn, zou het even mooi blijven. Onze doelen blijven waarde houden omdat we het niet doen omdat ze echt zijn in de realiteit, maar echt voor onszelf.
Conclusie
Als antwoord op de vraag: “Bestaat het leven wel echt?” zeg ik dus: Ja. Voor mij is het zeer echt, door de mensen die erin zitten en de doelen die ik heb bereikt.
“A home isn’t just the house we live in. It’s the people we surround ourselves with.” -T.J. Klune
In dit geval is het niet een huis maar een realiteit, het gaat niet om wat het is, maar om wat erin zit, wat de waarde schenkt. Het maakt niet uit of we dromen of dat het leven nu een illusie is, want onze emoties en gevoelens zullen net zo levendig en echt voelen als wanneer we wakker zijn. Narada was alsnog verdrietig toen Sushila’s zonen werden vermoord, en Zhuang Zi had geen zorgen over de wereld als vlinder. Soms moeten we kiezen om even die vlinder te worden, en alle zorgen los te laten. We moeten niet alleen maar denken aan wat echt is en wat niet, en even genieten van deze (virtuele?) wereld.
Bron: Reality+, David J. Chalmers.
Mieke Mosmuller
Reality+ van David J. Chalmers heeft mij geïnspireerd om deze vraag te beantwoorden. Wat Chalmers zegt in zijn boek zette mij niet alleen aan het denken, maar gaf mij ook een soort van geruststelling. Want volgens hem maakt het toch niet uit of het leven echt is of een droom, want het is net zo mooi en vaak mooier. Ik heb vooral ook mijn eigen visie verwerkt in dit PO, maar natuurlijk ook Chalmers’ kijk op het leven.
Ik vond het leuk en vooral interessant om deze tekst te schrijven en het heeft mijn kijk op het leven verbreed. Ik heb veel vragen verwerkt in de tekst, want ik heb precies opgeschreven wat ik dacht, ik stel mezelf deze vragen en geef daarna antwoord. Ik heb als (geschreven) bron alleen Reality+ gebruikt wat misschien weinig lijkt, maar in dit boek wordt wel goed geschreven wat het idee van een sim inhoudt. Het boek was genoeg geschreven bronmateriaal om dit PO te schrijven. De andere bron was Mieke Mosmuller en haar eigen manier van denken over deze vraag.
